Toll Plaza, Image Credit: https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Toll_Plaza_on_Roads_in_India_NH_27_National_Highway_Rajasthan_NH76_%28old_system%29_in_India.jpg
पूर्वी टोल नाक्यावर थांबून पैसे देणं ही एक सवय होती. FASTag आलं आणि त्या रांगा बऱ्याच कमी झाल्या. त्याच पुढच्या टप्प्यात सरकारकडून GPS आधारित टोल प्रणाली येणार असल्याची बातमी प्रसिद्ध झाली, ज्यात १ मे २०२५ पासून टप्प्याटप्प्याने व्यावसायिक वाहनांपासून अंमलबजावणी सुरू होईल, असं काही माध्यमांतून सांगितलं गेलं.
मात्र, १८ एप्रिल २०२५ रोजी PIB द्वारे अधिकृत स्पष्टीकरण देण्यात आलं की सध्या देशभरात ही प्रणाली लागू करण्याचा कोणताही अंतिम निर्णय घेण्यात आलेला नाही. त्याऐवजी काही टोल प्लाझावर ANPR-FASTag आधारित बॅरियरलेस प्रणाली आणली जाणार आहे.
ती खरंच येणार आहे का? तिचं भविष्यातील स्वरूप कसं असेल?
चला, या संपूर्ण विषयावर एक नजर टाकूया — तंत्रज्ञानाच्या क्रांतीपासून ते गोपनीयतेच्या चिंता, आणि इतर देशांच्या यशस्वी उदाहरणांपर्यंत!
जीपीएस यंत्रणा वाहनाचा मार्गक्रमण (प्रवासाचा मार्ग) सतत नोंदवत राहील. म्हणजे तुम्ही कुठे गेलात, किती वेळ थांबलात याची माहिती सिस्टीममध्ये संकलित होईल.
ही माहिती योग्य हातात असली तर उपयोगी, पण गैरवापर झाला तर…?
सर्व माहिती सॉफ्टवेअर आणि सॅटेलाइटद्वारे हाताळली जाणार, त्यामुळे सायबर हल्ल्यांचा धोका नाकारता येणार नाही. योग्य सुरक्षेची आवश्यकता.
जंगल, डोंगराळ भाग किंवा नेटवर्क अडथळ्यांमुळे जीपीएस सिग्नल मधे अडथळे येऊ शकतात.
सर्व गाड्यांना OBU देणं, सॅटेलाइटशी जुळवणं — यासाठी मोठी गुंतवणूक लागेल.
या देशांनी गोपनीयतेचे योग्य कायदे आणि सायबर सुरक्षेची काटेकोर यंत्रणा राबवली आहे.
या देशांचा अनुभव लक्षात घेतला, तर तंत्रज्ञानाचा योग्य वापर, पारदर्शकता, आणि गोपनीयतेचं संरक्षण ही या प्रणालींची प्रमुख वैशिष्ट्यं आहेत. भारतासाठी हे मॉडेल उपयुक्त ठरू शकते, पण भारतीय खंडप्राय विस्तार, विविधता आणि डिजिटल साक्षरतेचा विचार करून अंमलबजावणी टप्प्याटप्प्याने करणं आवश्यक ठरेल.
जीपीएस-आधारित टोल प्रणाली भारतासाठी एक नविन क्रांती ठरू शकते. FASTag ने सुरुवात केली होती, आता GPS द्वारे आपण पुढच्या टप्प्यावर पोहचणार आहोत. मात्र, या तंत्रज्ञानाचा उपयोग करताना नागरिकांच्या अधिकारांचं संरक्षण, गोपनीयता आणि सायबर सुरक्षितता यावर कटाक्ष ठेवणं महत्त्वाचं आहे.
“रस्त्यांवर धावणाऱ्या गाड्या आता टोल न पाहता चालतील, पण त्या कुठे जात आहेत हे नोंदले जात राहील…”
ही सोय आहे का एक नजरकैद? यावर तुम्ही काय म्हणता?
दरवर्षी ५ डिसेंबर रोजी जगभरात जागतिक मृदा दिवस (World Soil Day) साजरा केला जातो. FAO आणि संयुक्त राष्ट्रांच्या पुढाकाराने सुरू… Read More
अमेरिकेच्या नवीन व्यापार धोरणांमुळे गेल्या काही महिन्यांपासून भारतीय शेती निर्यातदारांमध्ये मोठी चिंता होती. कारण अमेरिकेने “Reciprocal Tariff” नावाची धोरणात्मक टॅरिफ… Read More
तामिळनाडू राज्यातील नामक्कल जिल्हा आज “Egg Capital of India” म्हणून ओळखला जातो. इथं दररोज तब्बल ६ कोटी अंडी तयार होतात.… Read More